فرهنگ و هنر / فرهنگ و هنر ایران

رستم دستان، اين بار قهرمان دنيای کميک استريپ

رستم و شاهنامه چند سالی است که با نام «رستم: داستان‌هایی از شاهنامه» وارد دنيای کميک استريپ انگليسی زبان شده و تا کنون چهار جلد از آن به نام‌های «رستم و سهراب»، «بازگشت پادشاه»، «نبرد با دیوها» و «در جستجوی پادشاه» به بازار آمده است (۱) . کامرون دورقی با راديو فردا در مورد اين مجموعه، از آغاز تاکنون گفتگو کرده است:

برای خلق کميک استريپ براساس شاهنامه از چه الهام گرفتيد؟ و اولين مخاطبان شما چه کسانی بودند؟

در سال ۲۰۰۰ زمانی که مشغول کار روی يک کارزار « مبارزه با دخانيات » بوديم، بروس بهمنی ، برادرم جيمی و من يک کميک استريپ تهيه کرديم که هدف و مخاطب آن نوجوانانی بود که سيگار می کشيدند.
 
وظيفه ما خلق يک کتاب کميک استريپ تازه و اصيل بود به همين خاطر يکی از دوستان به نام کارل آلتستاتر را استخدام کرديم. اين پروژه خيلی موفق از آب درآمد و بيش از يک ميليون نسخه از اين کتاب چاپ و توزيع شد.

وقتی‌که به شخصيت‌های کميک ديگری که کارل آلتستار خلق کرده بود نگاه می کرديم متوجه شديم که مشخصات آنها با آن چيزی که ما از زال پدر رستم در تصورات خود داريم شباهت فراوانی دارد. بعد از اين ايده خلق يک کميک استريپ براساس ماجراهای شاهنامه به ذهن ما خطور کرد و هميشه با ما بود. هر سه نفر ما در سالهای ۱۳۵۰ خورشيدی در ايران بزرگ شده بوديم و در آن دوران هميشه مشغول خواندن کتابهای کميک استريپ بوديم. 

در عين حال در مدرسه نیز، هميشه بخش مهم و جالب کلاس‌های ادبیات فارسی، داستان های شاهنامه بود. به اين ترتيب سی سال پس از دوران کودکی، اين دو نماد فرهنگی؛ يعنی شاهنامه و از آن طرف کميک استريپ، با يکديگر در هم آميختند.

در مراحل اوليه مخاطبان و خوانندگان ما بيشتر ايرانی های بزرگ شده و يا ساکن آمريکا بودند که از زيبايی ها و اعجاب داستانهای شاهنامه اطلاع چندانی ندارند. ولی در نهايت هدف ما اين بود که نبوغ فردوسی در خلق اين اثر را برای طيف وسيعتری از مخاطبان و به زبان انگليسی ارائه کنيم.



 عنوان اولين کتاب شما « رستم و سهراب» بود . چرا اين داستان شاهنامه را برای آغاز کار خود برگزيديد؟

سئوال بسيار خوبی است که هميشه از ما پرسيده می شود. در آن زمان که مشغول صحبت در مورد چگونگی آغاز کار خود بوديم به اين نتيجه رسيديم که برای شروع به يک داستان بسيار گيرا و نسبتا مشخص نياز داريم که در همان گام اول مخاطبان و خوانندگان به آن جذب شوند. ما داستان رستم و سهراب را برگزيديم چون جزو مشهورترين بخش های شاهنامه است و در عين حال پر از احساس و در برگيرنده يک تراژدی بسيار عظيم است.

کميک استريپ شما تا چه حد به متن و اصل شاهنامه وفادار است و تا چه حد محصول پردازش خود شما است؟

ما آگاهانه تلاش زيادی کرده ايم که تمام کتاب های ما به متن اصلی شاهنامه بسيار نزديک باشد. اما زبان يا ابزاری که ما برگزيده ايم، يعنی کميک استريپ، ما را مجبور می کند که تا حدی متن داستانها را تغيير داده و آنها را طوری خلاصه کنيم که در يک کتاب که قاعدتا بايد ۳۶ صفحه باشد بگنجد.

يک نمونه مشخص آن در کتاب دوم ما مشهود است. در شاهنامه رستم با هفت دیو به صورت تک به تک می جنگد . اما برای مختصر کردن متن داستان ما همه اين هفت شخصيت را در يک نفر به اسم « تورج » خلاصه کرديم ولی به او هفت سلاح متفاوت داديم که فقط در يک نبرد مهم با رستم روبرو می شود. با يک چنين تغييری ما توانستيم داستان را خلاصه کرده ولی به عناصر اصلی آن وفادار بمانيم.

کتاب چهارم و اخير شما « جستجو برای پادشاه» نام دارد. ممکن است کمی در مورد داستان آن توضيح بدهيد؟

کتاب جديد ما در حقيقت جمعبندی يا پايانی بر سه کتاب قبلی است و در آغاز به توضيح زندگی و شخصيت سام پدر بزرگ رستم می پردازد که ابتدا با زال اختلاف داشت ولی بعد به آشتی انجاميد و همينطور علاقه فراوان سام به رستم. در اين کتاب مخاطبان ما برای اولين بار با شخصيت های مهم ديگر در شاهنامه مثل سيمرغ، رودابه، کی قباد، کی نوذر و پشنگ آشنا می شوند. در اين کتاب موضوع تولد رستم، دوران کودکی او و تلاش رستم و زال برای کمک به کی قباد برای بازگشت به سلطنت مطرح می شود.

 آيا می توان رستم را يک شخصيت رايج در کميک استريپ های غربی دانست که فقط يک نام ايرانی دارد؟

نه، ابدا. به نظر ما رستم يک قهرمان استثنايی است که با تمام شخصيتها و قهرمانان رايج در اين ژانر تفاوت فراوانی دارد. 

اخيرا مجموعه جديدی منتشر شده که در آن ابرقهرمانان مسلمان کتاب های کميک استريپ به نام ۹۹ در چند ماجرا با « بت من » و قهرمانان ديگری نظير آن همکاری می کنند. آيا برای خلق ماموريت يا ماجراهای مشترک بين رستم و قهرمانان معروف در غرب هيچ برنامه ای داريد؟

ما از تلاش های خالق کميک استريپ هايی که شخصيت مسلمان دارند برای تبديل کردن آن به يک محصول عمومی و جا افتاده در اين عرصه مطلع هستيم.
 
اما با در نظر گرفتن عمق و غنای داستانهای شاهنامه من فکر می کنم که تا مدتهای طولانی ما مشغول کار روی همين داستانها باشيم و فرصتی برای ترکيب قهرمانان آن با شخصيت های ديگر  نداشته باشیم.

آيا شما طرحی هم برای توليد کارهای انيميشن داريد؟ اگر اينطور است می شود کمی در مورد آن توضيح بدهيد؟

بله، همين اواخر ما قراردادی را امضا کرديم که طرح هايی از اين دست و حتی بيشتر از آن را اجرا کنيم. طرف قرارداد ما شرکتی است به نام « بوم جن استوديو» صاحبان آن هر دو ايرانی هستند و فعاليت اصلی آنها توليد محصولات سرگرم کننده ای است که به نوعی به خاورميانه مربوط می شوند. اين موسسه خدماتی از اين دست را برای شرکت های بزرگ فيلمسازی ارائه می کند. مثلا در پروژه فيلم هايی مثل « شاهزاده پارسی» مشارکت کرده اند.

برنامه ما اين است که در يک سال آينده مجموعه از محصولات چند رسانه ای را توليد کنيم که علاوه بر کميک استريپ، انيميشن های ديجيتال و در نهايت فيلم های طولانی و حتی بازی های کامپيوتری را شامل شود. علاوه بر اين هدف ما اين است که دامنه مخاطبان خود را گسترش داده و از طريق ابزارهايی مثل تلفن های موبايل هوشمند بتوانيم محصولات خود را معرفی کنيم. اين ها همه خوبی ها و جنبه های هيجان انگیز کار چند رسانه ای است که توسط آن می توان داستان‌های بسيار پيچيده ای را در يک فضای متفاوت و با استفاده از تکنولوژی جديد به مخاطبان وسيع تری در سراسر جهان رساند.

 در خلق کميک استريپ رستم چند نفر مشغول کار بوده و تاکنون بزرگترين چالش شما چه بوده است؟

بنيانگذاران کميک استريپ رستم، بروس بهمنی، جيمی دورقی و کامرون دورقی هستند. در بخش توليد خلاق، گروه ما شامل يک نويسنده، يک سردبير، طراح و تصوير پرداز، رنگ پرداز ، حروف چين و بالاخره مسئولان توليد است.

بزرگترين چالش ما از يک طرف تهيه بودجه لازم برای توليد اين کتاب ها و از طرف ديگر ايجاد فضای مناسب و تبليغات در ميان علاقمندان برای توزيع گسترده تر اين کتاب ها بوده است.

حقيقت اين است که هر کس کتابهای ما را ديده خيلی سريع به آن علاقمند شده است. با اين همه ما واقعا به کمک علاقمندان و به خصوص ايرانيان ساکن آمريکا و کشورهای ديگر نياز داريم تا کار ما را به ديگران معرفی کنند چون در حال حاضر برای ما استفاده از شرکت های خصوصی تبليغاتی بسيار پر هزينه و ناممکن است.

The article below is reprinted from Kodoom.com

رستم دستان را تصور کنید، این پهلواناسطور های شاهنامه فردوسی که بیش از ۱۰۰۰ سال پیش نوشته شده و تقریبااز یادها رفته یا ناشناخته ماند هاست، که زنده شده و به نبرد بادشمنان برخاسته و موجب سربلندی ایران زمین شد هاست. زنده کردن میراثرستم درست همان هدفی است که سه جوان ایرانی بنا مهای بروس بهمنی، جیمیدورقی و کمرون دورقی به آن همت گماشت هاند. و اینک داستان مصوری که ۵سال در حال تولید بوده است و با تصاویر زند های از کارل آلت ستتر مزینشده است، پای ه و اساسی شده برای عرضه مجدد شاهنامه. این داستان مصور،که مخاطبانش غیر ایران یها هستند و نیزآن دسته از ایران یهایی که باادبیات ایران آشنائی ندارند، قسمتی از غنای فرهنگی ایران را معرفی میکند که زیر آوار تبلیغات منفی در غرب مدفون شد هاست.سازندگاناین کتا بها در مصاحبه با ازایران گفتند: ”زمانی که ما این پروژه راشروع کردیم، یکی از هد فهای اصلی ما این بود که کتاب خود را بهمخاطبان وسیعتری عرضه کنیم و به آنها نشان دهیم که فرهنگ ما عمق وغنای بسیار بیشتری دارد از آن تبلیغاتی که آنها را مرتب با آن دراخبار روز بمباران م یکنند.“ و تلاش آنان موفق بود هاست چون توانستهاست ذهن بسیاری را روشن کند. خالقین این کتا بها ضمن معرفی گوش ههاییاز ادبیات زیبای ایران به غرب یها، توانست هاند این کار را با زدودنبسیاری از باورهای غلطی بکنند که در باره ایران وجود دارد و در غرب برذهن مردم سایه انداخته است.
مثلا در نظر اول متوجه م یشویم که شخصی تهای داستان از نظر ریخت وقیافه و طرز لباس پوشیدن به سنت ”ایران یها“ نیستند. سازندگان اثر اینکار را با قصد و نیت کرد هاند چون م یخواستند مرزهای سنتی مورد قبولعام را رها کنند و قهرما نها را به شکلی د رآورند که تعلقی غیر بومیداشته و جهانی بنمایند. اما در مکالم هها جبران مافات شده است: شخصیتهای داستان مدام به ایران اشاره م یکنند و حتی کلماتی فارسی چون”پهلوان“ ، ”دلیر“ و ”شیطون“ را در گفت و گوها بکار م یبرند. آنچه کهاهمیت بیشتری دارد اینست که در این کتا بها، ایرانی به نحو جدیدیمعرفی م یشود که اساسا با تصویر بدی که در چند دهه اخیر از او ترسیمکرد هاند تفاوت دارد. سازندگان کتاب به ازایران گفتند: ”در این دورانیکه باورهای غلطی راجع به ایران اشاعه م یدهند، دیدن شخصی تهای پارسیکه خصائل نیکی چون دلیری، شرافت، وفاداری، قدرت، مهربانی و تواضع رابه نمایش م یگذارند مثل وزیدن هوای تازه است.“ پشتکاری که سازندگاناین کتا بهای مصور بخرج داد هاند تنها نتیج هاش این نبوده که خیل عظیمدوستداران داستا نهای مصور، چه ایرانی و چه غیر ایرانی، به خواندنآنها روی بیاورند بلکه از پشتیبان یهای جدی جامعه ایرانی هم برخورداربود هاست. در واقع، آنطور که سازندگان این آثار به ازایران گفت هاند،پروژه آنها با کم ک های مالی که دو بنیاد ایرانی در اختیار آنها گذاشتهاند توانست شروع بکار کند.
در سال ۲۰۰۷ نقش خلاقی که بروس بهمنی در گروه برعهده داشت مورد توجهآکادمی جهانی ادبیات و رسانه هنرها قرار گرفت و جایزه ایرانی ماد هشیر طلائی را بخاطر ”بهترین دستاورد ادبی در یک داستان مصور“ نصیباوکرد. جالب اینجاست که این کتا ب ها که بخشی از ادبیات برجسته ایرانیرا به زبان انگلیسی به تصویر کشید هاند در خود ایران بسیار مورداستقبال قرار گرفت هاند. بدنبال پخش مصاحب های با سازندگان ازتلویزیون ماهوار های که در ایران هم پخش شد، سیلی از ایمیل بسوی آنهاسرازیر شد که بعضی از بهترین این ایمی لها از شهرستا نهایی چون اردبیلرسیده است که نویسندگان این نامه ها مدام م یپرسند چطور م یتوانند نسخهای از این کتاب ها را دریافت کنند. اگر چه سازندگان این آثار بهازایران گفت هاند دوست دارند این کتاب ها را ترجمه کنند، ”نه تنهابرای بازار ایران بلکه برای تمام ایران یها در سراسر دنیا“، اما هنوزبرنامه مشخصی برای این کار ندارند.
تا کنون دو شماره از داستا نها به چاپ رسید ه و انتشار یافته است وشماره ۳ و ۴ آن نیز در حال تولید شدن است. سازندگان این کتاب هاامیدوارند شخصیت های مهم و داستا نهای دیگری از شاهنامه را زنده کننداما ادامه کارشان برای شماره های بعدی به حمایت دوستداران این کتاب هابستگی دارد. به گفته ایشان: ”این خوانندگان و دوستداران ما هستند کهبا حمایت فعال خود از کتاب ها حرف آخر را در باره ادامه کار این پروژهخواهند زد.“ با این حال ما باید منتظر کارهای بزرگتری از این گروهخلاق باشیم چون خودشان احساسشان اینست که ”این تازه از طلیعه سحراست.“ را م یتوان « رستم: داستا نهایی از شاهنامه » کتا بهای سفارشداد. www.theShahnameh.comاز

The article below is reprinted from BBC Persian.com